Organy w naszym Kościele

Historia

Pierwotnie w kościele parafialnym św. Michała Archanioła w Zebrzydowicach znajdowały się starsze, prawdopodobnie 11-głosowe barokowe organy. Świadczą o tym chociażby pozostałości w postaci otworów po dawnych cięgłach rejestrowych nad manuałem widocznych wewnątrz zachowanej do dziś szafy organowej. Nie znamy jednak roku zakończenia ich budowy. Były one naprawiane w 1903 r. oraz w 1916 r. przez Aleksandra Żebrowskiego wraz ze swoim uczniem Teodorem Treścińskim. Los tych organów pozostaje nieznany. Ten sam Treściński, ówczesny organmistrz i organista w Kalwarii Zebrzydowskiej, przebudował instrument w 1933 roku, o czym informuje umieszczony na drewnie napis wewnątrz szafy organowej obok traktury manuału. Organy miały wtedy 9 głosów.

Szczegóły techniczne

Organy mają obecnie 10 głosów. Głos Superoktawa 2′ został dodany do sekcji manuału w późniejszym czasie, ale brak informacji, w którym roku. Instrument działa w oparciu o mechaniczną trakturę gry i rejestrów oraz wiatrownice stożkowe. Ma jeden miech pływakowy oraz dmuchawę elektryczną umieszczoną w specjalnej wygłuszonej wnęce ściennej po prawej stronie szafy organowej. Jednak jest to dmuchawa starego typu z silnikiem przemysłowym, która generuje znaczny hałas. Ponadto powietrze pompowane do miecha jest ogrzewane, przez co organy bardzo szybko się rozstrajają. W niedługim czasie planowana jest jej wymiana na nową, cichobieżną. Mają również pneumatyczne tremolo uruchamiane włącznikiem przy stole gry. Instrument ma jeden manuał (C-f3) oraz klawiaturę pedałową (C-c1, na wiatrownicy stoi jednak tylko po 13 piszczałek z każdego głosu, ponieważ druga oktawa jest powtórzeniem pierwszej). Stół gry wbudowany jest w lewy bok szafy organowej tak, że grający ma prezbiterium po prawej stronie. W 2019 roku stół gry został zabudowany drewnianą obudową z szybą wychodzącą w kierunku ołtarza i drzwiami po przeciwległej stronie w celu zapewnienia ogrzewania dla organisty. Cięgła rejestrowe umieszczone są tuż nad manuałem, a połączenie manuału z pedałem oraz kombinacja tutti są uruchamiane dźwigniami nożnymi nad klawiaturą pedałową. W prospekcie znajduje się część piszczałek głosu Pryncypał 8′. Zostały one pomalowane na kolor srebrny podczas remontu kościoła kilkanaście lat temu. Pomalowana została również szafa organowa.

Stan zachowania

Przed listopadem 2019 roku stan organów nie pozwalał na dalszą ich eksploatację. Wszystkie głosy były w dużym stopniu rozstrojone. Traktura była całkowicie wypracowana i rozregulowana. Niemożliwa była z tego powodu precyzyjna gra na instrumencie. Klawiatura posiadała duży luz boczny oraz wytarte okładziny klawiszowe, wiele abstraktów było uszkodzonych lub prowizorycznie naprawianych. W organach wykryto wiele śladów aktywności drewnojadów na piszczałkach i konstrukcji. W listopadzie 2019 roku w organach zostały przeprowadzone prace zabezpieczające. Wykonał je Łukasz Kmiecik. Traktura została wyregulowana, abstrakty naprawione, a klawiatura wyrównana. Wszystkie głosy zostały nastrojone, a szafa organowa wewnątrz dokładnie wyczyszczona. Okazała się też konieczna wymiana jednej piszczałki z głosu Subbas 16′ na nową, ponieważ była zupełnie zniszczona przez drewnojady.

74844161_533336070564307_734985362383831040_o

Zdjęcie oświetlonego prospektu

fot. Dominik Bucki

Stan zachowania
Instrument jest zachowany w stanie dostatecznym, jednak nie ma przed sobą prawdopodobnie zbyt dalekiej przyszłości i konieczna będzie jego wymiana ze względu na zbyt wysokie koszty generalnego remontu. Jednak w wypadku zmiany instrumentu musi zostać zachowana zabytkowa szafa.

Skala klawiatur: manuał: C-f3; pedał: C-c1 (druga oktawa jest powtórzeniem pierwszej).

Dyspozycja:

Manuał
1. Pryncypał 8′
2. Octawa 4′
3. Gamba 8′
4. Salicet 8′
5. Superoctawa 2′
6. Flet rurkowy 4′
7. Bourdon 8′
8. Mixtura 2 2/3′ 2-3x.
Pedał
1. Subbas 16′
2. Oktawbas 8′

Organy posiadają połączenie głosów z manuału do pedału (I-P), sterowaną przełącznikiem nożnym, kombinację TUTTI, załączającą wszystkie głosy równocześnie, również sterowaną przełącznikiem nożnym oraz tremolo, czyli urządzenie powodujące wibracje dźwięku.

IMG_20190706_065927

Stół gry

fot. Dominik Bucki

IMG_20190705_195008

Wnętrze organów – piszczałki na wiatrownicach

fot. Dominik Bucki